ਵਿਭਿੰਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਲਾ

ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਖੋਜ

ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਇੱਕ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਉੱਨ ਦੀ ਸਿਮਰਨ ਮਾਲਾ ਫੇਰਦੇ ਦੇਖਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਵੈਟੀਕਨ ਦੇ ਇੱਕ ਫ਼ਾਦਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਰੀ ਉੱਤੇ ਹੇਲ ਮੇਰੀ ਉਚਾਰਦੇ, ਅਤੇ ਇਸਤਾਂਬੁਲ ਦੇ ਇੱਕ ਸੂਫ਼ੀ ਦਰਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਅੰਬਰ ਦੀ ਤਸਬੀਹ ਉੱਤੇ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਨਾਮ ਗਿਣਦੇ, ਅਤੇ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਇੱਕ ਤਿੱਬਤੀ ਭਿਖਸ਼ੂ ਨੂੰ ਬੋਧੀ ਬੀਜ ਦੀ ਮਾਲਾ ਉੱਤੇ ਓਮ ਮਣੀ ਪਦਮੇ ਹੂੰ ਉਚਾਰਦੇ ਦੇਖਦੇ ਹੋ — ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਏਕਤਾ ਦੇ ਸਾਖੀ ਬਣਦੇ ਹੋ।

ਇਹ ਚਾਰੋਂ ਸਾਧਕ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਅਲੱਗ ਨਾਮ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ, ਅਲੱਗ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਉਹੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਮਣਕਾ-ਮਣਕਾ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਂਝਾਪਣ ਸੰਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ-ਮਣਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸਰਵ-ਸਾਂਝੀ ਖੋਜ ਹਨ — ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਾ ਹਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਮੁੱਢਲੀ ਲੋੜ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਜਪ ਮਾਲਾ — ਹਿੰਦੂ

ਮਾਲਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਰੂਪ ਹਿੰਦੂ ਜਪ ਮਾਲਾ ਹੈ। 108 ਮਣਕੇ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੁਮੇਰੂ — 109ਵਾਂ ਮਣਕਾ ਜੋ ਆਰੰਭ-ਅੰਤ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਸਾਮੱਗਰੀ ਦੇਵਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਸ਼ਿਵ ਲਈ, ਤੁਲਸੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਰਾਮ ਲਈ, ਸਫ਼ਟਿਕ ਸਰਸਵਤੀ ਲਈ, ਚੰਦਨ ਸਾਰੇ ਨਾਮਾਂ ਲਈ। ਮਾਲਾ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ — ਤਰਜਨੀ ਉਂਗਲ ਨੂੰ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੋਹਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਉਂਗਲ ਹੈ — ਮਣਕੇ ਅੰਗੂਠੇ ਅਤੇ ਮੱਧ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਜਾਪ ਮੰਤਰ-ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਮ ਪਰੰਪਰਾ ਜਾਂ ਗੁਰੂ-ਦੀਖਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: ਓਮ ਨਮਃ ਸ਼ਿਵਾਯ, ਹਰੇ ਰਾਮ, ਓਮ ਮਣੀ ਪਦਮੇ ਹੂੰ। ਸਾਧਕ ਹਰ ਮਣਕੇ ਉੱਤੇ ਨਾਮ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਲਾ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ — ਸੁਮੇਰੂ ਉੱਤੇ ਪੁੱਜ ਕੇ — ਉਸਨੂੰ ਟੱਪਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਮਾਲਾ ਉਲਟਾ ਕੇ ਅਗਲਾ ਚੱਕਰ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਲਟ ਫੇਰ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ — ਆਰੰਭ ਅਤੇ ਅੰਤ ਦੀ ਏਕਤਾ।

ਸਿਮਰਨ ਮਾਲਾ — ਸਿੱਖ

ਸਿੱਖ ਸਿਮਰਨ ਮਾਲਾ ਜਪ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਹੈ — 108 ਮਣਕੇ, ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ — ਪਰ ਇਸਦੀ ਆਤਮਾ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਵਸਤੂ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ; ਉਹ ਕੇਵਲ ਉਪਕਰਨ ਹੈ। ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੁਕਤੇ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ: ਮਾਲਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ — ਜੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਉਹ ਨਾਮ ਦੀ ਯਾਦ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਮਾਲਾ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ — ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉੱਨ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਦੀ ਅਤੇ ਅਡੰਬਰ-ਰਹਿਤ।

ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਸਿੱਖ ਅਭਿਆਸ ਹੈ ਗੁਪਤ ਸਿਮਰਨ — ਛੁਪਾਈ ਹੋਈ ਸਾਧਨਾ। ਮਾਲਾ ਅਕਸਰ ਚਾਦਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਜੇਬ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਪਾਸੇ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਦੇਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਸਾਧਨਾ ਅੰਦਰਲੀ ਰਹੇ, ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਅਡੰਬਰ-ਵਿਰੋਧੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਮ ਉਚਾਰਨ ਹੈ ਵਾਹਿਗੁਰੂ — ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦਾ ਗੁਰਮੰਤਰ — ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਾਮ ਜੋ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਾਧਨਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ ਜੋ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ — ਜਿੱਥੇ ਨਾਮ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚੱਲਦਾ ਰਹੇ।

ਬੋਧੀ ਮਾਲਾ

ਬੋਧੀ ਮਾਲਾ — ਜਪਾਨੀ ਵਿੱਚ ਜੁਜ਼ੁ, ਤਿੱਬਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਲਾ, ਚੀਨੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ੋਜ਼ੁ — ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ 108 ਮਣਕਿਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬੋਧੀ ਸ਼ਾਸਤਰ 108 ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦੱਸਦੇ ਹਨ — ਉਹ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਗੰਧਲਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਧਕ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਮਣਕਾ ਇੱਕ ਕਲੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।

ਉਪਯੋਗ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਤਿੱਬਤੀ ਬੋਧੀ ਸਾਧਕ ਮੰਤਰ ਜਪਦੇ ਹਨ — ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਓਮ ਮਣੀ ਪਦਮੇ ਹੂੰ, ਅਵਲੋਕਿਤੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਮੰਤਰ। ਜ਼ੈਨ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਮਾਲਾ ਵਧੇਰੇ ਸੰਕੇਤਕ ਹੈ — ਸਾਧਕ ਉਸਨੂੰ ਕਲਾਈ ਦੁਆਲੇ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਜਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਨਿਚੀਰੇਨ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਮਾਲਾ ਦੋ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫੈਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ 108 ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਅਤੇ ਮਾਲਾ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਬਣਤਰ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਏਕਸਾਰ ਹੈ।

ਕੈਥੋਲਿਕ ਰੋਜ਼ਰੀ

ਈਸਾਈ ਪਰੰਪਰਾ ਨੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ-ਮਣਕਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਕਸਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ — ਪਰ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਰੀ ਇੱਕ ਸਥਾਪਿਤ ਅਭਿਆਸ ਸੀ। ਆਧੁਨਿਕ ਰੋਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ 59 ਮਣਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ — 53 'ਹੇਲ ਮੇਰੀ' ਮਣਕੇ ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ 6 'ਅਵਰ ਫ਼ਾਦਰ' ਮਣਕੇ। ਮਾਲਾ ਇੱਕ ਕਰਾਸ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਜਾਪ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ: ਹਰ ਦਹਾਕੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਰਹੱਸ (mystery) — ਯਿਸੂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇੱਕ ਘਟਨਾ — ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੇਲ ਮੇਰੀਆਂ ਉਚਾਰੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੋ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਮ-ਜਪ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਜਪ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਸੰਯੋਜਨ ਹੈ। ਪਰ ਉਪਕਰਨ — ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਮਣਕਾ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ, ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਉਚਾਰਨਾ, ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਟਿਕਾਉਣਾ — ਜਪ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ।

ਇਸਲਾਮੀ ਤਸਬੀਹ

ਤਸਬੀਹ — ਜਿਸਨੂੰ ਮਿਸਬਾਹਾ ਜਾਂ ਸੁਬਹਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਮਾਲਾ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤਸਬੀਹ ਵਿੱਚ 99 ਮਣਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ — ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਅਸਮਾ-ਉਲ-ਹੁਸਨਾ (99 ਸੁੰਦਰ ਨਾਮਾਂ) ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਣ ਲਈ। ਛੋਟੀ ਤਸਬੀਹ 33 ਮਣਕਿਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — ਜੋ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਫੇਰ ਕੇ 99 ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿਕਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਯਾਦ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀ ਅਰਥ-ਸਮਾਨਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸੂਫ਼ੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਖ਼ਾਸ ਜ਼ਿਕਰ-ਫ਼ਾਰਮੂਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਲਾ ਇਲਾਹਾ ਇੱਲ-ਅੱਲਾਹ (ਅੱਲਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਖ਼ੁਦਾ ਨਹੀਂ) ਜਾਂ ਸਾਦਾ ਅੱਲਾਹ। ਮੇਵਲਵੀ ਅਤੇ ਚਿਸ਼ਤੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਨੂੰ ਉੱਚ ਆਤਮਿਕ ਅਭਿਆਸ ਬਣਾਇਆ — ਜੋ ਸਿੱਖ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਆਤਮਿਕ ਏਕਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਲਈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ।

ਕੀ ਸਾਂਝਾ, ਕੀ ਵੱਖਰਾ

ਸਾਂਝੀ ਬਣਤਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ: ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਮਣਕੇ (108, 99, 59), ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ, ਹਰ ਮਣਕੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਨਾਮ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ, ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਮੁੜ-ਆਰੰਭ। ਸਾਂਝੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਮਝ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ: ਮਨ ਚੰਚਲ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਟਿਕਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹੱਥ ਦੀ ਛੋਹ ਅਤੇ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦੀ ਲੈਅ ਉਸਨੂੰ ਉਹ ਟਿਕਾਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਫ਼ਰਕ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਹਿੰਦੂ ਜਪ ਮਾਲਾ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਸਾਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਸਿਮਰਨ ਮਾਲਾ ਅਡੰਬਰ-ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਹੈ। ਬੋਧੀ ਮਾਲਾ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਕੈਥੋਲਿਕ ਰੋਜ਼ਰੀ ਯਿਸੂ-ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਹੱਸਾਂ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਸੂਫ਼ੀ ਤਸਬੀਹ ਅੱਲਾਹ ਦੇ 99 ਨਾਮਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਪਰੰਪਰਾ ਆਪਣੇ ਡੂੰਘੇ ਆਸਥਾ-ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਦੀ ਹੈ — ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਸਥਾ-ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਲੀ ਫ਼ਰਕ ਹਨ।

ਫਿਰ ਵੀ, ਉਪਕਰਨ ਦੀ ਏਕਤਾ ਸਾਨੂੰ ਕੁਝ ਡੂੰਘਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। 108 ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਾਲਾ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਮਾਨਸਿਕ ਜ਼ਰੂਰਤ — ਮਨ ਨੂੰ ਟਿਕਾਉਣ ਦਾ ਛੋਹ-ਉਪਕਰਨ — ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਆਤਮਿਕ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਖੋਜ ਹੈ ਜੋ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੈਥੋਲਿਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੂਫ਼ੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਮਣਕੇ ਫੇਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਲੱਗ ਪਰਮਾਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ — ਉਹ ਇੱਕ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਨਾਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਮਾਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਯਾਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।